Almanya'dan Türkiye'deki Miras İntikali Nasıl Olur?

Almanya'da Vefat Edince Türkiye'deki Mallar Ne Olur?

Miras, ölüm anında mirasçılara kendiliğinden geçer. Ama tapu, banka ve araç kayıtları otomatik güncellenmez. Almanya'da yaşayan bir yakınınız vefat ettiyse ve Türkiye'de ev, arsa ya da tarla varsa; malın mirasçılar adına geçmesi için Türkiye'de ayrı işlem yapılması gerekir.

Kısacası: mal size geçti, ama kâğıt üstünde hâlâ vefat eden kişinin adına duruyor. Tapuyu, banka hesabını ya da aracı kullanabilmeniz için önce Türkiye'den veraset ilamı (mirasçılık belgesi) almanız, sonra vergi beyanını verip her kurumda intikali tamamlamanız gerekir. Bu işlemleri yıllarca ertelemek dosyayı büyütür; bekleyen sürede mirasçılardan biri daha vefat ederse iş katlanarak zorlaşır.

Türkiye'deki malvarlığı sadece taşınmaz olmayabilir. Vefat eden kişinin Türkiye'deki banka hesapları, mevduatı, aracı ya da bir işletmedeki payı da mirasa dahildir. Bunların her biri için ayrı bir intikal işlemi gerekir; hepsini tek bir başvuruyla kapatmak mümkün değildir. Bu yazıda ağırlıklı olarak taşınmaz intikalini anlatıyoruz, çünkü Almanya'da yaşayan mirasçıların en çok zorlandığı ve en çok değer taşıyan kısım genellikle Türkiye'deki ev, arsa ya da tarladır.

İyi haber şu: bu sürecin tamamı Türkiye'ye gelmeden, konsolosluktan verilecek bir vekaletname ile yürütülebilir. Ayrıntılar için miras hukuku sayfamızı ve Almanya'da yaşayan vatandaşlarımıza yönelik sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.20

Türkiye'deki taşınmaza Türk hukuku uygulanır. Vefat eden kişi Almanya'da yaşamış olsa da fark etmez. Dayanak 5718 sayılı MÖHUK m.20'dir: miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir, ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.

Bu ne demek? Türkiye'deki daire, arsa veya tarla söz konusu olduğunda; mirasçıların kim olduğu ve kimin ne kadar pay alacağı Türk Medeni Kanunu'na göre belirlenir. Almanya'daki mahkemenin ya da noterin bu konuda söyleyecekleri, Türkiye'deki taşınmaz için doğrudan belirleyici değildir.

Vefat eden kişinin çifte vatandaş (hem Türk hem Alman) olması da sonucu değiştirmez. Türkiye'deki taşınmaz için belirleyici olan, kişinin hangi ülkede yaşadığı ya da başka bir vatandaşlığının bulunması değil, malın Türkiye'de olmasıdır. Taşınmazın bulunduğu yer Türkiye olduğu için, o taşınmaza Türk hukuku uygulanır. Buna hukukta "taşınmazın bulunduğu yer hukuku" ilkesi denir ve MÖHUK m.20 bunu açıkça düzenler.

Bu yüzden en sağlam yol, Türkiye'deki taşınmaz için veraset ilamını doğrudan Türk mahkemesinden (sulh hukuk mahkemesi) almaktır. Böylece hem hukuki dayanak nettir hem de tapu müdürlüğü belgede tereddüt etmez. Alman makamlarından belge getirip Türkiye'de tanıtmaya çalışmak çoğu zaman daha uzun sürer; oysa Türk mahkemesinden alınan ilam Türkiye'deki bütün kurumlarda doğrudan işleme girer.

Alman "Erbschein" Belgesi Türkiye'de Doğrudan Geçerli mi?

Hayır. Almanya'da Nachlassgericht (miras mahkemesi, Amtsgericht bünyesinde) tarafından verilen Erbschein (Alman veraset belgesi), Türkiye'de kendiliğinden kullanılamaz. Türkiye'deki taşınmaz için Türk hukuku geçerli olduğundan, tapu müdürlüğü Alman belgesini doğrudan işleme koymaz.

Erbschein'ı Türkiye'de kullanmak isterseniz apostil, yeminli tercüme ve ayrıca tanıma süreci gerekir; bu hem daha uzun hem de sonucu belirsiz bir yoldur. Taşınmaz için pratik ve sağlam çözüm, doğrudan Türk mahkemesinden veraset ilamı almaktır. Aşağıdaki tablo iki belgeyi karşılaştırır.

Pratik not: Yeminli tercümeyi yurt dışında yaptırmak zorunda değilsiniz; uygulamada tercümenin Türkiye'de yapılması daha sağlıklıdır (terim ve çeviri hatalarını düzeltmek yurt dışında zaman kaybettirir). Çoğu dosyada bize yalnızca apostil şerhli belgeyi (aslını veya usulüne uygun örneğini) ulaştırmanız yeterlidir; tercüme ve sonraki adımları Türkiye'de avukatınız yürütür.

Peki Erbschein hiç işe yaramaz mı? Öyle değil. Erbschein, Almanya'daki işlemler için gerekli olabilir. Örneğin vefat eden kişinin Almanya'daki banka hesabı, emeklilik alacağı ya da orada bir malı varsa, Alman kurumları Erbschein isteyecektir. Yani Almanya tarafındaki miras için Erbschein, Türkiye tarafındaki taşınmaz için Türk veraset ilamı gerekir. İki belge birbirinin yerine geçmez; çoğu dosyada her ikisi de ayrı ayrı lazım olur.

Not: Bu değerlendirmeyi baştan avukatınızla yapmanız, iki ülkedeki işlemleri paralel yürütüp zaman kazanmanızı sağlar.

Adım Adım İntikal: Nereden Başlanır?

Türkiye'deki mirasın intikali belirli bir sıra izler. Aşağıdaki adımlar taşınmaz (ev, arsa, tarla) için geçerlidir; banka ve araç için ayrı intikal işlemi yapılır.

1. Türk veraset ilamı alınır. Türkiye'deki sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi çıkarılır. Taşınmaz için en sağlam yol budur; belge kimin mirasçı olduğunu ve payları gösterir.
2. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilir. 7338 sayılı Kanun gereği beyan zorunludur. Yurt dışında yaşayan mirasçı için beyan süresi 6 aydır. Ödenecek vergi güncel tarifeye ve beyana göre hesaplanır; eş ve çocuklar için istisnalar bulunur.
3. Tapuda intikal yapılır. Veraset ilamı ve vergi ilişiğinin kesildiğine dair belge ile tapu müdürlüğünde taşınmaz mirasçılar adına tescil edilir.
4. Banka ve araç ayrı yürütülür. Banka hesapları için ilgili bankaya, araç için trafik/noter işlemine ayrıca başvurulur. Tapu işlemi bunları kapsamaz.

Bu adımların tamamı, Türkiye'ye gelmeden avukat aracılığıyla yürütülebilir. Sürenin ne kadar tutacağı; mirasçı sayısına, belgelerin eksiksiz hazır olmasına ve mahkemenin yoğunluğuna göre değişir. En çok zaman kaybı, eksik belge ya da hatalı apostil yüzünden yaşanır; bu yüzden en baştan belge listesini netleştirmek işi hızlandırır.

Ödenecek vergi konusunda net bir oran ya da tutar vermek doğru olmaz; bu tamamen taşınmazın değerine, mirasçının murise yakınlığına ve o dönemki tarifeye bağlıdır. Bu yüzden vergi tutarını beyan aşamasında hesaplamak gerekir. İnternette gördüğünüz sabit oranlara ya da "şu kadar tutar" bilgilerine güvenmeyin; güncel tarifeye ve beyana göre hesaplama yapılması esastır.

Apostil ve Gerekli Belgeler

Almanya ile Türkiye arasında belge alışverişi iki yönlüdür ve genelde apostil gerekir. Almanya da Türkiye de Lahey Apostil Sözleşmesi tarafıdır; bu yüzden bir ülkede düzenlenen resmî belge, diğerinde kullanılmadan önce apostil şerhi taşır.

• Almanya'dan Türkiye'ye gelen belgeler (örneğin Alman ölüm belgesi Sterbeurkunde veya Erbschein) için: ilgili Alman makamından apostil alınır ve Türkçe yeminli tercümesi yaptırılır.
• Türkiye'den Almanya'ya götürülecek belgeler için de karşı yönde apostil gerekebilir.
• Vefat eden kişinin ve mirasçıların kimlik bilgileri, nüfus kayıtları ve varsa Türkiye'deki taşınmazın tapu bilgileri (ada-parsel) hazırlanır.

Apostil, belgenin sahteliğini önlemek için konulan uluslararası bir onaydır; belgenin hangi makam tarafından ve gerçekten düzenlendiğini karşı ülkeye kanıtlar. Apostilsiz bir Alman belgesi Türkiye'de resmî değeri olmayan bir kâğıt gibi kalır ve kurumlar işleme almaz. Yeminli tercüme ise apostilli belgenin Türkçeye, yetkili bir tercüman tarafından çevrilmesidir; sıradan bir çeviri ya da kendi yaptığınız çeviri kabul edilmez.

Hangi belgenin apostilli, hangisinin tercümeli olması gerektiği dosyaya göre değişir. Eksik ya da yanlış apostil, süreci en çok geciktiren nedenlerden biridir; bu yüzden belge listesini baştan avukatınızla netleştirmeniz zaman kazandırır.

Mirası Reddetmek İstersem? (TMK m.606, 3 Ay)

Miras her zaman kazanç değildir; borç da miras kalabilir. Vefat edenin borcu malvarlığından fazlaysa mirası reddedebilirsiniz. Bunun için kanuni bir süre vardır: Türk Medeni Kanunu m.606 uyarınca ret süresi 3 aydır ve bu süre kesindir.

Süre kural olarak mirasçının, mirasçı olduğunu öğrendiği andan itibaren işler. Ret, mirasçının bulunduğu yer değil, murisin son yerleşim yerindeki Türk sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bu 3 aylık süre kaçırılırsa mirası borçlarıyla birlikte kabul etmiş sayılabilirsiniz.

Almanya'da yaşarken Türkiye'deki bir borcun farkında olmamak sık görülür. Vefat eden kişinin Türkiye'de kredi borcu, vergi borcu ya da kefil olduğu bir yük bulunabilir. Bu ihtimal varsa, mirası hemen kabul etmeden önce Türkiye'deki malvarlığı ve borç durumunun araştırılması akıllıca olur. Süre kısa olduğu için, tereddüt ettiğiniz anda bir avukata danışmanız yerinde olur.

Bu yüzden Türkiye'de borçlu bir tereke olabileceğini düşünüyorsanız, vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yaptırmanız önemlidir. Ret işlemi de konsolosluk vekaletnamesiyle Türkiye'ye gelmeden yürütülebilir.

Türkiye'ye Gelmeden Vekaletle Yürütme

Bütün bu işlemler için Türkiye'ye gelmeniz şart değil. Bulunduğunuz yerdeki Türk konsolosluğundan avukatınıza özel yetkili vekaletname verirseniz; veraset ilamı, vergi beyanı, tapu intikali ve gerekirse mirasın reddi dahil sürecin tamamı avukatınız tarafından yürütülür.

Konsolosluktan verilen vekaletname Türkiye'de apostil ya da tercüme gerektirmeden geçerlidir; çünkü konsolosluklar yurt dışında noter görevi görür. Fiziken yapmanız gereken tek şey, konsoloslukta vekaletnameyi imzalamaktır. Vekaletnamede avukatın ad-soyad, baro, sicil ve T.C. kimlik numarası bilgileri yer almalıdır.

Miras işleri için verilecek vekaletnamenin özel yetkili olması önemlidir. Yani vekaletnamede "veraset ilamı almaya, veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermeye, tapuda intikal ve tescil işlemlerini yapmaya, gerekirse mirası reddetmeye yetkilidir" gibi işlemlerin açıkça sayılması gerekir. Genel bir vekaletname bazı adımlar için yetersiz kalabilir; bu yüzden konsolosluğa gitmeden önce hangi yetkilerin yazılacağını avukatınızla belirlemeniz iyi olur.

Birden fazla mirasçı varsa her mirasçının ayrı ayrı vekaletname vermesi gerekir. Mirasçılar farklı şehirlerde ya da farklı ülkelerde yaşıyor olabilir; bu durumda herkes kendi bulunduğu yerdeki Türk konsolosluğundan vekaletnamesini verebilir. Böylece tüm mirasçıların Türkiye'de bir araya gelmesine gerek kalmaz.

Vekaletnamenin nasıl alınacağını adım adım anlattığımız konsolosluktan vekaletname rehberimizi okuyabilirsiniz. Miras intikalinin genel işleyişi için ise yurt dışındaki Türkler için miras intikali yazımız faydalı olacaktır.

Sık Yapılan Hatalar

Almanya'da yaşayan mirasçıların en çok karşılaştığı sorunlar birkaç tekrar eden hatadan kaynaklanır:

• "Alman Erbschein'ım var, Türkiye'de yeter" sanmak. Türkiye'deki taşınmaz için Erbschein doğrudan geçerli değildir; Türk veraset ilamı gerekir.
• İşi yıllarca ertelemek. Bekleyen sürede vergi gecikme yaptırımları birikir, banka hesabı bloke kalır, mirasçılardan birinin vefatıyla dosya çok daha karmaşık hâle gelir.
• 6 aylık vergi beyan süresini kaçırmak. Yurt dışı mirasçı için beyan süresi 6 aydır; gecikme ek yük getirebilir.
• 3 aylık ret süresini gözden kaçırmak. Borçlu tereke ihtimali varsa TMK m.606'daki 3 aylık kesin süre kritiktir.
• Apostil ve tercümeyi eksik yaptırmak. Apostilsiz ya da yanlış tercüme edilmiş belge işlemi geri çevirir ve süreci uzatır.
• Her kurumun ayrı işlem istediğini bilmemek. Tapu, banka ve araç için ayrı ayrı intikal yapılır; biri bittiğinde hepsi bitmiş olmaz.

Almanya'da vefat eden bir yakının Türkiye'deki mirası; veraset ilamının Türk mahkemesinden alınmasıyla ve vekâletname yoluyla, Türkiye'ye gelmeden yürütülebilen bir süreçtir.